ojekt AMULET: Nowy model opieki medycznej z wykorzystaniem nowoczesnych metod nieinwazyjnej oceny klinicznej i telemedycyny u chorych z niewydolnością serca jest ealizowany przez Konsorcjum Naukowe, w którego skład wchodzą: Wojskowy Instytut Medyczny (Lider), 4. Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Gdański Uniwersytet Medyczny, Wojskowa Akademia Techniczna i Infoscan S.A.

Całkowity koszt projektu to ponad 13 mln. zł., z czego Narodowe Centrum Badań i Rozwoju dofinansuje 12,7 mln. zł. w ramach programu STRATEGMED III. Realizację projektu rozpoczęto 1 maja 2017 roku a działania będą kontynuowane przez kolejne 36 miesięcy.

Zespół projektu AMULET tworzy nowy system opieki ambulatoryjnej nad chorymi z niewydolnością serca, który ma zapewnić pacjentom większą dostępność porad specjalistycznych i skrócić kolejki do kardiologów.

Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych metod oceny stanu układu krążenia oraz najnowszych osiągnięć telemedycyny, chcemy zapewnić pacjentom możliwość regularnej kontroli ich stanu zdrowia i zmniejszyć liczbę hospitalizacji z powodu niewydolności serca.

Jaki problem chcemy rozwiązać?

Niewydolność serca jest istotnym problemem medycyny XXI wieku i stanowi ogromne wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej. W Polsce na niewydolność serca choruje blisko 1 milion osób, a każdego roku 60 tysięcy z nich umiera z powodu jej zaostrzenia. Największym problemem są powtarzające się pobyty w szpitalu, związane zaostrzeniem choroby. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest niesatysfakcjonujący poziom opieki ambulatoryjnej i ograniczenia możliwości odbywania regularnych wizyt u kardiologa. Długie kolejki do specjalistów i ograniczony czas rozmowy z lekarzem sprawiają, że pacjenci z niewydolnością serca nie są badani tak często i tak szczegółowo, jak byłoby to pożądane.

W jaki sposób chcemy rozwiązać ten problem?

Dobrze zorganizowana opieka ambulatoryjna jest filarem poprawy stanu zdrowia chorych z niewydolnością serca. Dlatego tworzymy nowy model ambulatoryjnej opieki medycznej z wykorzystaniem nowoczesnych metod nieinwazyjnej oceny układu krążenia i telemedycyny. Zbadamy czy wykorzystanie tych nowoczesnych metod przyniesie korzyści chorym z niewydolnością serca.

Jak będzie wyglądać opieka nad pacjentami w badaniu AMULET?

Pacjenci zostaną przydzieleni losowo do dwóch grup. W pierwszej grupie  odbędą wizytę rekrutacyjną, a po 12 miesiącach wizytę podsumowującą, podczas której zostaną ocenione zmiany w ich stanie zdrowia. W okresie między tymi wizytami pacjenci pozostaną pod standardową opieką poradni kardiologicznych.

W drugiej grupie (interwencyjnej) pacjenci oprócz wizyty rekrutacyjnej oraz podsumowującej, będą zgłaszać się również na wizyty ambulatoryjne do wskazanych kardiologicznych punktów opieki ambulatoryjnej. Wizytę przeprowadzi pielęgniarka/arz – zbada pacjenta oraz wykona badania dodatkowe, takie jak ważenie, ocena składu ciała z wykorzystaniem wagi bioimpedancyjnej oraz ocena funkcji układu krążenia metodą kardiografii impedancyjnej. Wszystkie dane zostaną zamieszczone na elektronicznej platformie telemedycznej i będą na bieżąco dostępne do wglądu lekarza zdalnie nadzorującego wizytę. Na tej podstawie określi on dalszy schemat postępowania, zdefiniuje cele leczenia i wskaże termin kolejnej wizyty.

Czy zastosowana interwencja jest dla pacjenta niebezpieczna?

W grupie interwencyjnej pacjent zostanie poddany badaniom, które mają charakter nieinwazyjny i nie wiążą się dla niego z zagrożeniem życia ani zdrowia. Nie będą one również przyczyną bólu lub innych dolegliwości. Badacze projektu AMULET wykonali wiele takich badań nie obserwując żadnych powikłań. Leczenie farmakologiczne, które zostanie zastosowane będzie prowadzone zgodnie z najnowszymi zaleceniami i wykorzystaniem powszechnie dostępnych leków o uznanym korzystnym działaniu.
Nie planuje się w tym badaniu stosowania produktów leczniczych o nieznanym działaniu.

Czy w grupie interwencyjnej lekarz nie będzie miał z pacjentem żadnego kontaktu?

Nie. Lekarz będzie brał udział w pierwszych dwóch wizytach oraz w wizycie podsumowującej. W przypadku pozostałych wizyt lekarz może podjąć decyzję o konieczności bezpośredniego badania pacjenta na podstawie wyników badań, do których będzie miał bieżący dostęp. Również pielęgniarka/arz wykonująca/y badania będzie miał/a możliwość wezwania lekarza na podstawie własnej oceny stanu klinicznego chorego.

                               

Jakie korzyści może odnieść pacjent z udziału w badaniu?

Na wizycie rekrutacyjnej i podsumowującej pacjenci będą bardzo dokładnie ocenieni przez kardiologa. Będą to wizyty dłuższe i bardziej szczegółowe niż typowa wizyta w poradni.

Pacjentowi zostanie zapewniona edukacja, zarówno w postaci bezpośredniej rozmowy, jak również specjalnie przygotowanych materiałów edukacyjnych. Dokładna ocena po roku obserwacji może być dla pacjenta bardzo ważna, ponieważ lekarz badający oceni zmiany w stanie zdrowia i określi, czy pojawiły się jakieś nowe możliwości leczenia.

Czy lekarze podstawowej opieki zdrowotnej i innych placówek opieki ambulatoryjnej skorzystają z tego, że pacjent, którym się opiekują, bierze udział w badaniu AMULET?

Zalecenia wydawane podczas wizyt w punktach opieki ambulatoryjnej AMULET będą przekazywane pacjentowi na piśmie, również po to, aby mógł przedstawić je lekarzom sprawującym nad nim opiekę. Spodziewamy się, że będzie to dla nich dodatkowe wsparcie. Badaczom projektu AMULET zależy na wspólnym leczeniu pacjentów i chętnie podzielą się z innymi lekarzami bardziej szczegółowymi wynikami jeżeli Ci, za zgodą pacjenta, zwrócą się z taką prośbą.

Jak powinien zachować się pacjent, gdy poczuje się gorzej?

W każdym przypadku, gdy pacjent między wizytami poczuje się gorzej i będzie podejrzewał nasilenie objawów niewydolności serca, będzie miał możliwość skontaktowania się z Zespołem sprawującym nad nim opiekę w ramach tego badania. Gdyby jednak kontakt z Zespołem nie był możliwy, pacjent powinien zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub najbliższego szpitala albo wezwać pogotowie ratunkowe. Pacjent musi być świadomy, że opieka sprawowana przez Zespół AMULET nie obejmuje zakresu zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej ani ratownictwa medycznego w stanach nagłych.

Materiały do pobrania

Broszura dla Pacjenta znajduje się TU

Dzienniczek dla Pacjenta jest dostępny TU

 

Czym jest niewydolność serca?

Fachowa definicja określa niewydolność serca jako „zespół objawów wywołanych zaburzeniami w budowie i czynności serca, które powodują zmniejszony rzut serca i/lub zwiększone ciśnienia wewnątrzsercowego w spoczynku lub w trakcie wysiłku”. Oznacza to, że wskutek zmian zachodzących w sercu nie jest ono w stanie podołać roli jaką pełni – serce pracuje zbyt słabo względem potrzeb organizmu. Może to powodować niedotlenienie i gromadzenie wody w organizmie oraz szereg innych nieprawidłowości (zaburzenia rytmu serca, nieprawidłowa funkcja wątroby, nerek, mózgu).

 

Jakie są objawy niewydolności serca?

Najczęstsze objawy niewydolności serca to:

•             duszność (przy wysiłku, w czasie odpoczynku, w czasie snu, przy pochylaniu się)

•             szybki oddech („zadyszka”), kaszel

•             trudności w wykonywaniu wysiłków, pocenie się („słabość”)

•             szybka praca serca („kołatanie, szybkie bicie serca”)

•             zawroty głowy, niskie ciśnienie („chwiejny chód”)

•             utraty przytomności („omdlenie”)

•             nudności, bóle brzucha, brak apetytu

•             obrzęki („opuchlizna”) – najczęściej kończyny dolne („stopy nie mieszczą się w butach”), pośladki, plecy

•             zwiększenie obwodu brzucha („nie dopinam spodni”)

•             sine ręce, nogi

 

Czy moja choroba jest rzadka i jak będzie się rozwijała?

Niewydolność serca dotyczy w Polsce około 600 000 - 700 000 osób, na świecie cierpi na nią około 1-2 % populacji. Niewydolność serca jest chorobą, która przebiega z okresami stabilizacji i zaostrzenia objawów, które wymagają intensywnego wsparcia ze strony personelu medycznego. Niewydolność serca może z czasem postępować, ale przy odpowiednim leczeniu proces ten może zostać spowolniony (a nawet odwrócony w niektórych przypadkach), prowadząc do poprawy długości i jakości życia. Przeżycie zależy od nasilenia objawów klinicznych oraz współistnienia innych chorób. Na podstawie badań klinicznych oszacowano, że roczna śmiertelność wynosi w przybliżeniu 10%. Dla poszczególnych grup chorych przyjmuje się następujące wskaźniki śmiertelności: II klasa czynnościowa NYHA 5-10 %, III klasa czynnościowa 10-20% oraz IV klasa czynnościowa 20-50%.

 

Czy tylko zawał może być przyczyną niewydolności serca?

Choroba wieńcowa, w tym zawał serca, to najczęstsze przyczyny niewydolności serca, ale nie jedyne. Serce może stać się niewydolne również z powodu:

  • istotnej wady jednej z jego zastawek (zwężenia lub niedomykalności)

  • arytmii np. migotania przedsionków

  • powikłań pogrypowych

  • nadużywania alkoholu

Zdarza się również, że mięsień sercowy ulega osłabieniu z powodu nadciśnienia tętniczego lub ciężkiej choroby płuc.

 

Jak rozpoznajemy niewydolność serca?

 

Pacjent zgłoszony do projektu Amulet ma już rozpoznaną niewydolność serca w trakcie poprzedzającej wizytę ambulatoryjną hospitalizacji.
Dlatego celem wizyt ambulatoryjnych jest kontynuacja leczenia, obserwacja oraz edukacja pacjenta.

 

 

 

Jakie są rodzaje niewydolności serca?

Istnieją dwa główne typy niewydolności serca - skurczowa i rozkurczowa. Oba dotyczą określonych zaburzeń funkcjonowania lewej komory serca. Aby zrozumieć różnicę między skurczową i rozkurczową niewydolnością serca dobrze jest znać termin "frakcja wyrzutowa (EF)". Frakcja wyrzutowa to część krwi wypompowanej z serca i do ciała z każdym uderzeniem serca. Frakcja wyrzutowa u zdrowego pacjenta wynosi 55% i więcej. Jeśli serce nie może pompować takiej ilości krwi jak zwykle nazywa się to skurczową niewydolnością serca (lub niewydolnością serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową). Jeśli serce dobrze się kurczy, ale nie może się prawidłowo rozkurczyć, nazywa się to rozkurczową niewydolnością serca (lub niewydolnością serca z zachowaną frakcją wyrzutową).

 

Jak można leczyć niewydolność serca?

Najskuteczniejszym i pierwszoplanowym sposobem leczenia jest podjęcie próby usunięcia przyczyny niewydolności serca. W przypadku choroby wieńcowej jest to udrożnienie naczyń wieńcowych metodą angioplastyki przezskórnej lub operacji pomostowania aortalno-wieńcowego („by-passy”), a w przypadku istotnej wady zastawki – najczęściej jej chirurgiczna wymiana. Pacjenci z projektu Amulet w większości przypadków zostali już poddani powyższym procedurom, natomiast w trakcie wizyt ambulatoryjnych warto zwrócić uwagę czy nie została zaplanowana kolejna hospitalizacja (planowany zabieg angioplastyki lub kwalifikacja do wszczepienia ICD), aby nie przeoczyć terminu.

Konieczne jest również regularne przyjmowanie leków zaleconych przez kardiologa i konsultowanie każdej zmiany z lekarzem. Należy unikać przyjmowania bez konsultacji z lekarzem innych leków, nawet tych dostępnych bez recepty.

Równocześnie z farmakoterapią warto wdrożyć zalecenia dotyczące stylu życia, między innymi:

  • zaprzestanie palenia tytoniu,

  • zaprzestanie spożywania alkoholu,

  • utrzymanie zalecanej masy ciała,

  • kontrolowanie diety, a szczególnie ilości przyjmowanej soli i tłuszczów zwierzęcych oraz cukrów prostych,

  • zaangażowanie w aktywność fizyczną.

  • ważne jest, by unikać infekcji, a w ramach ich zapobiegania, szczepić się przeciw grypie i pneumokokom.

 

Czy chory z niewydolnością serca powinien ograniczać wysiłek fizyczny?

Wręcz przeciwnie! Wysiłek fizyczny zalecany jest chorym z niewydolnością, bo przedłuża ich życie. Oczywiście musi być dostosowany do możliwości pacjenta, ale nawet krótkie spacery przynoszą korzyść.

Planuj aktywność fizyczną o tej samej porze każdego dnia, aby stała się regularną częścią Twojego stylu życia. Początkowo zaleca się spacery 3-4 razy w tygodniu przez co najmniej 20 minut w takim tempie, aby kończąc marsz chorzy czuli się jedynie nieco zmęczeni. Następnie podwajanie dystansu chodu w ciągu 3-4 tygodni.

Odradza się wykonywanie wysiłków fizycznych o skrajnie dużym nasileniu, a także krótkotrwałych wysiłków o dużej intensywności (np. podnoszenie ciężarów).

 

Co to jest samokontrola objawów w niewydolności serca?

Samokontrola objawów w niewydolności serca to umiejętność, którą powinien posiadać każdy pacjent kardiologiczny. Chory z niewydolnością serca powinien uważnie obserwować zmiany w swoim organizmie. Do niepokojących objawów należy:

  • pojawienie się duszności i obrzęków

  • szybkie zwiększenie obwodu brzucha i masy ciała, zmniejszenie ilości oddawanego moczu

  • zbyt szybka lub zbyt wolna praca serca,

  • nieprawidłowe ciśnienie tętnicze

Pacjent, który potrafi prawidłowo kontrolować np. objawy przewodnienia, może w porozumieniu z lekarzem samodzielnie modyfikować dawki leków moczopędnych.

 

Dlaczego sól kuchenna może szkodzić pacjentom z niewydolnością serca?

Sól kuchenna sprzyja gromadzeniu wody w organizmie. Należy unikać dosalania potraw. Sól kuchenna znajduje się w dużej ilości w produktach przetworzonych - wędlinach, serach, przetworach warzywnych i słonych przekąskach. Nie powinno się spożywać śledzi, ogórków kiszonych, gotowych sosów i marynat.

Dlaczego pacjent z niewydolnością serca musi kontrolować spożycie płynów?

Niewydolność serca to choroba, w której częstą przyczyną nasilenia dolegliwości jest nadmierne gromadzenie się wody w organizmie. Zazwyczaj pacjentom zaleca się ograniczyć spożywanie płynów do 1,5-2,0 litrów na dobę. Ilość płynów można zwiększyć w przypadku wystąpienia biegunki, gorączki, czy też w trakcie upałów.

Każdy pacjent z niewydolnością serca powinien prowadzić tzw. bilans płynów, czyli monitorować ilości wypijanych płynów oraz wydalanego moczu. Co ważne, poza płynami takimi jak woda, soki, do bilansu płynów wliczać należy także zupy, jogurty, a także owoce zawierające wodę np. truskawki, arbuz, winogrona. Najkorzystniejsza sytuacja to taka, gdy bilans jest zrównoważony, czyli ilość przyjmowanych płynów jest równa ilości wydalanego moczu.

 

Jakie leki mogą być niebezpieczne u chorych z niewydolnością serca?

Niektóre leki także mogą zwiększać gromadzenie wody w organizmie. Są to między innymi leki przeciwbólowe (tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne), sterydy (inaczej zwane glikokortykosteroidami) oraz niektóre leki stosowane w cukrzycy i chorobach gruczołu krokowego (prostaty). Dlatego też należych ich unikać.

Stosowanie każdego leku, nawet dostępnego bez recepty, powinno być konsultowane z lekarzem.

 

 

Czy mogę odstawić leki jeżeli poczuje się lepiej?

Nie, zdecydowanie nie.

Podstawą leczenia jest regularne przyjmowanie leków w zalecanych porach dnia. Należy również pamiętać o zabezpieczeniu wystarczającej ilości leków na codzień oraz przygotowaniu odpowiedniego zapasu na czas wyjazdu. Dlatego warto pomyśleć wcześniej o wizycie u lekarza po receptę oraz wziąć pod uwagę czas realizacji recepty przez aptekę.

 

Dlaczego biorę leki obniżające ciśnienie chociaż nie mam nadciśnienia?

Leki stosowane u pacjentów z niewydolnością serca rzeczywiście obniżają ciśnienie tętnicze, ale mają udowodnione znaczenie w przedłużaniu życia. Dlatego też pomimo braku nadciśnienia tętniczego trzeba je regularnie przyjmować.

W celu ustalenia optymalnego dawkowania należy prowadzić dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i tętna. Pomiaru ciśnienia tętniczego powinno się dokonywać w pozycji siedzącej po 5 - 10 minutach odpoczynku.

 

Czy mogę odstawić lek moczopędny?

Stosowanie leków moczopędnych ma bardzo duże znaczenie w leczeniu niewydolności serca. Ich dość gwałtowne działanie może utrudniać codzienne funkcjonowanie, ale zaprzestanie ich stosowania może nasilić dolegliwości. Dlatego też na podstawie badań i zgłaszanych objawów lekarz stara się dobierać najmniejszą skuteczną dawkę leku moczopędnego, ale sam pacjent nie powinien jej zmniejszać. Natomiast w przypadku wzrostu masy ciała o 2-3 kg w ciągu krótkiego czasu (2-3 dni), można samemu zwiekszyć dawkę leku moczopędnego i pilnie zgłosić się do lekarza.

 

Czy poza ciśnieniem i tętnem mam jeszcze coś kontrolować?

 

Bardzo ważnym elementem samokontroli pacjentów z niewydolnością serca jest codzienny regularny pomiar masy ciała. Ważenie powinno się odbywać o tej samej porze np. rano po oddaniu moczu. Kontrolowanie masy ciała służy rozpoznaniu początku gromadzenia się wody w organizmie. Wzrost masy ciała o 2-3 kg w ciągu 2-3 dni wynika najczęściej z przewodnienia i może pojawić się wcześniej niż duszność lub obrzęki.

Czy w przypadku obrzęków kończyn dolnych można stosować krem?

Pielęgnacja skóry jest ważnym elementem dbania o higienę osobistą. Jest szczególnie istotna u osób z niewydolnością krążenia i cukrzycą co zwiazane jest z utrudnionym krążeniem obwodowym. Należy utrzymywać skórę w czystości, dbać o higienę paznokci, unikać skarpetek z mocno uciskającym ściągaczem, chronić przed urazami.  Na skórę bez ran stosować preparaty natłuszczające.

 

Na jakie zalecenia dotyczące odżywiania należy zwrócić szczególną uwagę?

Liczba i godziny posiłków powinny być dostosowane do stylu życia. Zaleca się 4 – 5 posiłków dziennie. Rozpoczęcie dnia od śniadania, a ostatni posiłek co najmniej 2 godziny przed snem. Im większe zróżnicowanie produktów w jadłospisie, tym mniejsze ryzyko niedoborów witamin i składników mineralnych.

Podstawowym zaleceniem jest przestrzeganie ograniczenia podaży soli do 3 g dziennie oraz unikanie spożywania nadmiernej ilości płynów. Odradza się spożywanie alkoholu.
W przypadku współistnienia dyslipidemii zaleca się stosowanie diety z ograniczeniem podaży tłuszczów zwierzęcych a w przypadku rozpoznania cukrzycy wymagana jest kontrola glikemii i dieta z ograniczniem podaży cukrów prostych.

Czy można wyjechać na urlop poza granice kraju?

Klimat docelowego miejsca podróży powinien być łagodny, należy unikać stref o klimacie gorącym i wilgotnym, jak również stref wysokogórskich (powyżej 1200 metrów).

Przed lotem samolotem, nawet krótkim (kilkugodzinnym), warto zasięgnąć porady lekarza. Zazwyczaj lot jest dozwolony już po 2 tygodniach pełnej stabilizacji klinicznej. Kierowca powinien się upewnić czy przyjmowane leki nie wpływają niekorzystnie na prowadzenie samochodu. W przypadku niewydolności serca lub po wszczepieniu urządzenia warto poradzić się lekarza. Początkowo powinno się podróżować z osobą towarzyszącą. Wskazane są 15-20 minutowe przerwy co 2-3 godziny podróży. Planując podróż należy zawsze pamiętać o zabraniu zapasu wszystkich przyjmowanych leków oraz dostosować spożycie płynów do warunków klimatycznych. Pamiętać także należy o zabraniu ze sobą dokumentacji medycznej, listy stosowanych leków oraz informacji o wszczepionych urządzeniach.